Home >> Artikelen >> Bos en water

Artikelen

Middagactiviteit najaar 2004

Bos en water

Een Verslag van de Activiteitencommissie door Irma Corten en Hank Bartelink
Gepubliceerd op . Er zijn geen reacties.

Het thema “Bossen en water” begon met een inleiding van André Jansen, Lector op het onderwerp “Integraal Waterbeheer” bij Hogeschool Larenstein en als ecoloog werkzaam bij drinkwaterbedrijf Vitens. Inzicht in waterrelaties is voor het beheer van een groot aantal bosgemeenschappen van groot belang bij het streven naar gewenste vegetatietypes. Veel werd duidelijk in het zowel praktische als technische verhaal van Jansen, al “vlogen de ionen je af en toe om de oren”. Jansen liet zien dat de soortensamenstelling van een vegetatie een afspiegeling is van de milieufactoren op de betreffende standplaats. Belangrijk zijn daarbij:

  • de hoogte en de variatie hiervan in de tijd van grondwater en/of oppervlaktewater;
  • de pH/basenverzadiging welke wordt beïnvloed door de chemische samenstelling van het grondwater;
  • de voedselrijkdom;
  • het beheer.


Een complex geheel dus, waarin de kwaliteit en kwantiteit van water bepalende factoren zijn. André Jansen sloot af met de constatering dat voor de meeste bosgemeenschappen die aan verdroging leiden, water vasthouden de meest effectieve herstelmaatregel is.

Stuw

Deze constatering vormde de aftrap voor de tweede inleiding, die over het project “Waterconservering 2e generatie”. Een interessant project uit de landbouwhoek, vandaar de inleider: Bart Bardoel, werkzaam bij ZLTO en tevens projectsecretaris. In dit project werken veel instanties, waaronder 8 waterschappen, boeren, de provincies Noord-Brabant en Limburg en natuurbeschermers (o.a. SBB), samen aan het voorkomen van droogteschade in de landbouw en verdroging van natuurgebieden. Kwantitatieve doelstelling is het vasthouden van 2.000.000 m3/jaar in het studiegebied. Voor een grootschalig project – mede door de EU gefinancierd – is de aanpak verrassend. Het grootste deel van de maatregelen bestaat namelijk uit het realiseren van kleine stuwtjes. De terreinbeheerders (meest boeren) kunnen ze zelf afstellen: ze beschikken over een sleutel om de schotten weg te halen (dit blijkt overigens nauwelijks te gebeuren). Bijzonder is dat middels zgn huiskamerbijeenkomsten de locatie van de stuwtjes door boeren zelf zijn gekozen en de boeren zelf voor stuwtjes kiezen. Het project heeft “draagvlak” als insteek gekozen: begin bij mensen die wel kunnen en willen, en overtuig al doende de anderen door praktijkervaringen. Dat die aanpak werkt blijkt uit het feit dat de resultaten van het inmiddels afgeronde project de doelstellingen ruimschoots overtreffen, zoals m3 geconserveerd water en aantallen gerealiseerde stuwtjes. Daarbij is ook nog eens binnen het budget gebleven. Waarom is gekozen voor stuwtjes en niet voor dammetjes, een meer permanente en wellicht goedkopere oplossing? De keuze voor draagvlak blijkt de reden: in dammetjes zitten geen schotten, die kun je niet regelen. Het project heeft geleid tot meer kennis en ervaring van de terreinbeheerders en geresulteerd in een groeiend vertrouwen met waterconserverende maatregelen bij boeren en (andere) beheerders.

Huiskamerbijeenkomst: discussie over locaties voor stuwtjes
Huiskamerbijeenkomst: discussie over locaties voor stuwtjes.

Het middagprogramma voerde ons onder leiding van Leo Goudzwaard en Rein Poels van Wageningen Universiteit naar het Koelbroek, een Elzenbroekbos in een oude Maasarm in de buurt van Blerick. Grotendeels eigendom van Staatsbosbeheer. Op de kaart was de Maasarm nog duidelijk te herkennen. De laarzen waren geen overbodige luxe. De excursie liet ons de vegetatie zien tot in het midden van het Koelbroek. Met schoenen was het balanceren over de graspollen, de drijvende takken en door onderzoekers gemaakt takkenvlonders. Het Koelbroek leidt aan verdroging. Dit konden we met onze bamboestokken testen: na een dunne harde korst prikte je met de stok al snel in het zachte onderliggende moeras. Bijzonder aan het Koelbroek is dat veel geleerd is over vernatting, als maatregel tegen verdroging. Gewoon onder water zetten bleek niet de oplossing; eutrofiering was namelijk het gevolg, veroorzaakt door een complex samenspel van factoren als waterstand, waterkwaliteit en periodiciteit. Er is lering uit getrokken. Voor het Koelbroek zelf heeft dit geresulteerd in een aangepast waterbeheer. De excursie leende zich bovendien bijzonder goed als illustratie van het verhaal van André Jansen die ochtend: zijn aanvullend optreden als hulp-gids werd dan ook in dank aanvaard. Al met al een interessante dag, met goed aansluitende onderdelen, vooral dankzij de prima inzet van de sprekers en de gidsen.

Reacties

Er zijn nog geen reacties.