Home >> Artikelen >> Dunningspaden uitzetten met lasertechnologie

Artikelen

Excursieverslag van 2 t/m 4 juni 2016

Dunningspaden uitzetten met lasertechnologie

Een Verslag van de Commissie buitenland door Casper de Groot, Reijer KnolTon Remijnse
Gepubliceerd op . Er zijn geen reacties.

Het concept van vaste dunningspaden begint steeds meer in gebruik te raken in Nederland. De reden is het groeiende bewustzijn van de impact van zware machines op de bosbodem. Door het gebruik van vaste dunningspaden kan de bodemverdichting worden geconcentreerd en wordt de bosbodem in het grootste deel van de opstand gespaard. In Duitsland is het gebruik van vaste dunningspaden al veel langer op grote schaal in gebruik. Tijdens de excursie van de commissie Buitenland bij Landesforsten Rheinland-Pfalz in juni 2016 werd uitgebreid stilgestaan bij het gebruik van lasertechnologie voor het uitzetten van deze paden. Deze techniek is nog relatief nieuw. Het Forstamt Kastellaun heeft hier met een aantal partners een nieuwe werkwijze voor uitgewerkt, waar nu in de praktijk ervaring mee wordt opgedaan.

Meerwaarde vaste dunningspaden

De bodemverdichting als gevolg van het gebruik van zware oogstmachines heeft grote effecten op bosverjonging, de ontwikkeling van de kruid- en struiklaag, bodemfauna en de strooisellaag. Bodemverdichting raakt daarmee aan verschillende sleutelprocessen binnen het bosecosysteem. Het gebruik van vaste dunningspaden kan de impact van deze vorm van bodemverdichting sterk verminderen. Daarnaast kan de oogst efficiënter worden uitgevoerd met vaste dunningspaden en kunnen kwetsbare elementen gemakkelijker worden ontzien. Meer informatie over bodemverdichting door machines, de ecologische effecten hiervan, kosten van het uitzetten van dunningspaden en de voor- en nadelen van dunningspaden is te lezen in het artikel ‘Nooit meer van de gebaande paden?’ van Potvliet en Delforterie in het februarinummer van dit vakblad en achterliggend rapport.

Efficiënt en exact

Dunningspaden kunnen efficiënt worden aangelegd door gebruik te maken van GPS en lasertechnologie. Het Forstamt Kastellaun binnen Landesforsten Rheinland-Pfalz heeft hiervoor in samenwerking met IT specialisten, een combinatie ontwikkeld van een softwareprogramma (NIW Rückegassenmanagement). Hiermee wordt de ideale situering van de dunningspaden bepaald. Bij het bepalen van de locatie van dunningspaden zijn diverse aspecten van belang, zoals de ligging van de hoofdwegen voor de afvoer van het hout, hoogteverschillen, flora- en faunaelementen (zoals dassenburchten, mierenhopen en horstbomen), en cultuurhistorische elementen. Het ontwikkelde softwareprogramma heeft een GIS-basis. Er wordt data in diverse lagen toegevoegd, waarna het programma de ideale ligging van de dunningspaden berekend. Vervolgens wordt lasertechnologie, gebaseerd op DGNSS (Differential Global Navigation Sattelite System), gebruikt voor het uitzetten van de uitrijpaden in het veld. Momenteel draait er een vijfjarige pilot waarin het systeem wordt geoptimaliseerd. Door het gebruik van lasertechnologie kunnen de paden veel exacter worden neergelegd dan bij handmatig uitzetten. In de praktijk is gebleken dat de afwijking een bandbreedte is van slechts 45 cm. Bij uitzetten zonder laser ontstaat vaak een afwijking van 1 a 2 graden. Bij een afwijking van 1 graad over een padlengte van 400 meter is er al sprake van een afwijking van 7 meter t.o.v. de geplande positionering. Daarbij gaat het uitzetten ook nog eens veel sneller en zijn de kosten dan ook lager.

Technische aspecten uitzetten

Dunningspaden worden bij Forstamt Kastellaun voornamelijk machinaal uitgezet en aangelegd bij een boomhoogte van 12 meter (tussen 25 en 30 jaar ). Bij het uitzetten wordt gebruik gemaakt van een statief met daarop een laser en een digitaal kompas. Bij het uitzetten van dunningspaden in het bos wordt gebruik gemaakt van zogenaamde Kardinalpunkte. Dit zijn vaste herkenningspunten waarvan de locatie niet snel zal veranderen, zoals kruispunten van hoofdwegen, bouwwerken en cultuurhistorische elementen. Als er heel lang niet is gedund, of het bos gaat plat door een storm, dan is de exacte ligging van de dunningspaden door deze vaste herkenningspunten altijd terug te vinden. Vanaf deze punten worden de startpunten van de dunningspaden bepaald met behulp GPS d.m.v. het DGNSS, wat gebruik maakt van referentieontvangers waarvan de positie bekend is. De startpunten worden tijdelijk gemarkeerd met piketpalen. Als het startpunt van het dunningspad is bepaald wordt de laser ingesteld bij de piketpaal. De richtlaser wordt ingesteld op het gewenste aantal graden (tot op twee tienden nauwkeurig) voor de hoek ten opzichte van het hoofdpad. Een medewerker met een handontvanger zoekt vervolgens de laserstraal op. Er moet een continue zichtlijn aanwezig zijn tussen degene die de ontvanger vast heeft en de opgestelde laser. Als maximale lengte voor het uitzetten van een dunningspad met laser wordt door het Forstamt Kastellaun 400 meter aangehouden. Er wordt gewerkt met twee varianten op twee verschillende momenten voor het aanleggen van de vaste dunningspaden, die hieronder worden beschreven. Forstamt Kastellaun werkt merendeels met de tweede variant als de opstanden een leeftijd van 25 tot 30 jaar hebben bereikt.

Aanleg op 15-jarige leeftijd

Op circa 15-jarige leeftijd worden de bomen handmatig afgezaagd. Een medewerker met (lichte) motorkettingzaag volgt de man met de handontvanger om een strook van circa 1 meter breed vrij te zagen. Alle bomen die in de lijn van de straal staan worden op een hoogte van één meter afgezaagd om later te dienen als markeringspunten aan de rand aan één zijde van het dunningspad. Het pad wordt later bij de oogst verbreed tot 4 meter.

Aanleg op een leeftijd van 25-30 jaar of 12 meter boomhoogte

De andere variant is aanleg met harvester bij een leeftijd van 25 tot 30 jaar of een boomhoogte van circa 12 meter. Op dit moment kan de oogst kostendekkend worden uitgevoerd. Het dunningspad, met een breedte van 4 meter, wordt enkele jaren voorafgaand aan een eerste dunning aangelegd. Achterop de harvester bevindt zich een prisma, waardoor de bewegingen van de machine worden waargenomen. De machinist ziet op zijn scherm in de cabine steeds de richting van de uitgezette route en de bewegingen van zijn machine en kan zo eenvoudig de juiste koers houden. De laser wordt ook op de bosklepelmaaier bevestigd voor het aanhouden van de dunningspaden bij klepelen na eindkap.

Kosten en opbrengsten

De aanschafkosten van de hier genoemde technologie zijn €2.700 netto. Deze kosten bestaan voornamelijk uit het laserobjectief met daarop de laser en GPS ontvanger. In de praktijk is gebleken dan het uitzetten van dunningspaden met laser de productie met circa 50% verhoogd ten opzichte van handmatig uitzetten. Men gaat voor het werken met vaste dunningspaden evenwel uit van een kostenpost van €1,10 per kuub t.o.v. het werken zonder vaste dunningspaden. Als wordt gekeken naar de extra opbrengsten zoals berekend in het rapport van Potvliet, dan levert het werken met vaste dunningspaden in de eerste omloop (100 jaar) nog geen extra opbrengsten op, maar in de tweede omloop is er 25.8% meer opbrengst dan bij werken zonder vaste dunningspaden. Er zijn echter diverse onzekerheden in deze berekening en vermoedelijk is dit verschil uiteindelijk groter. Het investeren in een goede ontsluiting voor houtoogst met goed bereikbare en berijdbare boswegen en met vaste dunningspaden is van groot belang voor duurzame en efficiënte houtoogst. Maar belangrijker is de beperking van bodemverdichting en de gevolgen daarvan op het bosecosysteem en biodiversiteit, wat niet in euro’s uit te drukken is.

Reacties

Er zijn nog geen reacties.