Home >> Artikelen >> Mysteries mogen mysteries blijven

Artikelen

Excursieverslag van 27 maart 2009

Mysteries mogen mysteries blijven

Een Verslag van de Commissie bosgeschiedenis door Jim van Laar, Gijs van de Sande en Martijn Boosten
Gepubliceerd op . Er zijn geen reacties.

Vrijdag 27 maart organiseerde de Commissie Bosgeschiedenis een excursie naar de Grebbeberg. Ongeveer 50 geïnteresseerden waren hier op af gekomen. Na een korte inleiding in het bezoekerscentrum "€˜De Blauwe Kamer"€™ van het Utrechts Landschap trok het gezelschap de berg op, waar het zich in twee groepen kon verbazen over de rijke geschiedenis van deze heuvel. Tijdens de excursie werd door de deelnemers niet alleen aandachtig geluisterd, maar ook uitgebreid gediscussieerd over de herkomst en het beheer van diverse (bos)historische relicten.

Aan het begin van de excursie schetste lokaal historicus Hens Dekker kort de geschiedenis van de Grebbeberg aan de hand van historische kaarten, oude prenten en foto's. De deelnemers kregen hierdoor een goed beeld van het vroegere uiterlijk en gebruik van de heuvel. Met deze voorkennis vertrok de stoet naar de berg om er zelf de historie te bekijken.

Dat de Grebbeberg een lange boshistorie kent, wees recent palynologisch onderzoek uit. In de vroege middeleeuwen was het nog een tamelijk gesloten eikenbos. Later is dit bos door overexploitatie grotendeels verdwenen. In de achttiende eeuw resteerde een kale heuvel met wat kreupelhout op de stuwwalhellingen. Rond deze tijd ontstond ook het stelsel van imposante lanen, dat nu nog grotendeels herkenbaar is. Hier werd tijdens de excursie op diverse punten bij stilgestaan.

Eén van de eerste excursiepunten was een merkwaardig stelsel van brede zichtassen van beuk met daartussen restanten van een douglasopstand. De vraag aan de deelnemers was: hoe is dit ontstaan? Is dit aangelegd voor de jacht? Heeft dit een landschappelijke functie? Of is hier sprake van een restant van een bosbouwkundig teeltsysteem? Dit leverde genoeg stof voor discussie op.

De wandeling voerde verder langs diverse percelen met een hakhoutverleden: doorgeschoten hakhout, spaartelgenbos, houtwallen en nog actief beheerd hakhout. Onderweg passeerden de deelnemers bovendien verspreid staande noestige knoteiken. Deze knoteiken zijn ooit afgezet op een hoogte van ongeveer één meter. Het is een raadsel waarom deze eiken op deze wijze zijn geknot. Is dit een vorm van hakhoutbeheer waarbij vraat door schapen of konijnen werd voorkomen? Een andere optie is dat de eiken door een cyclus van vraat en steeds weer uitlopen op een "€˜natuurlijke"€™ wijze zijn geknot. Opnieuw knotten zal voor deze eiken in ieder geval een wisse dood betekenen. De deelnemers waren het er over eens dat nietsdoen voor deze bomen het beste beheer is. Zo kunnen deze markante exemplaren nog een lange tijd mee.

Op weg naar de Koningstafel werd bij de Dennenkaap nog een blik op het Rijndal geworpen. De schattingen van de daar aanwezige karakteristieke dennen liepen uiteen van 150 tot 200 jaar. De Koningstafel zelf en de zevende eeuwse ringwalburcht konden natuurlijk niet ontbreken in deze excursie. Een korte tocht door een loopgraaf illustreerde de recentere militaire geschiedenis.

Na afloop voegden beide groepen zich weer bijeen en werd er kort teruggeblikt op de middag. Een aantal deelnemers vroeg zich af of er enige vorm van beheer gepleegd werd. Beheerder Simon Klingen gaf aan dat de voormalige doelstelling van natuurbos met zeer extensief beheer inmiddels is verlaten, waardoor de cultuurhistorische aspecten tegenwoordig weer meer aandacht krijgen.

Tijdens de excursie bleek dat de Grebbeberg een interessante en lange (bos)historie kent, maar dat grote delen van deze bebossinggeschiedenis nog steeds onduidelijk zijn. Ook de herkomst en functie van een aantal relicten in het veld, zoals de "€˜geknotte eiken"€™ en walstructuren, zijn vooralsnog onduidelijk. Er werd dan ook geopperd of een gedegen onderzoek meer licht op de raadselachtige geschiedenis van dit gebied kan werpen. Simon Klingen zag daar echter de noodzaak niet direct van in: "€˜sommige mysteries mogen van mij gewoon een mysterie blijven."€™

Download

Reacties

Er zijn nog geen reacties.