Home >> Artikelen >> Zagerij Landgoed Twickel

Artikelen

Verslag van 10 september 2009

Zagerij Landgoed Twickel

Een Verslag van Kijken bij collega's door Mark van Benthem
Gepubliceerd op . Er zijn geen reacties.

Op 10 september jl. waren we te gast bij Hans Gierveld, adjunct rentmeester, en Rene Brand, bedrijfsleider, bij de zagerij van landgoed Twickel. Op een historische plek waar in de afgelopen eeuwen heel wat hout verzaagd is. Maar daarover zodadelijk meer. Eerst wat info over de bron van al dat hout. In totaal beheert Stichting Twickel zo’n 6.300 hectare grond. Hiervan is ruim 2.500 ha bos en natuurterrein. Naast bossen in (grensoverschrijdend) Twente, beheert Twickel ook bezittingen bij Wassenaar, (Hof te) Dieren en Zevenaar. Uit deze bossen komt jaarlijks zo"€™n 4.000 m3 oogstbaar hout (ca. 50% van de bijgroei). Het zaaghout wordt overigens niet vanzelfsprekend allemaal naar de zagerij van Twickel gebracht. De zagerij heeft wel recht van eerste koop, maar er is geen sprake van verplichte winkelnering. Bosbaas en inkoper van de zagerij moeten het beiden eens zijn over de prijs, anders kan van en aan anderen verkocht worden. Op deze manier wordt een eerlijker inzicht in zowel het resultaat van het bosbedrijf als de zagerij verkregen. De zagerij zaagt dus ook hout dat op de markt is gekocht. Zo lagen er tijdens de excursie een paar enorme Douglasstammen afkomstig van het Paleispark Het Loo.

Zagerij

Sinds 1771 is er reeds een houtzagerij op Twickel gevestigd. Oorspronkelijk bestond deze uit een windmolen die 2e hands vanuit de Zaanstreek naar Twickel is overgebracht. Twente was in die tijd arm aan bos, terwijl de vraag naar hout groot was. Geen wonder dat de toenmalige eigenaren in 1761 begonnen met de aanplant van bossen rondom Twickel. Ook de pachters in de 18e eeuw waren verplicht eiken te planten. Het hout voor de molen werd vanuit andere delen van Europa via Amsterdam aangevoerd. Het vervoer ging grotendeels over water: vanuit het westen van Nederland over de Zuiderzee en via de IJssel en de Regge naar Enter vanwaar het met paard en wagen naar de houtzaagmolen werd gebracht. Vier jaar na de vestiging van de zagerij, werd de Twickelervaart voltooid en kon hout volledig over het water worden vervoerd naar de zogenaamde “Carelshaven”, vernoemd naar de toenmalige Graaf. De haven is verdwenen, maar de oude schippersherberg is uitgegroeid tot hotel “Carelshaven”. De aanleg van de vaart maakte overigens door ontwatering veel gronden geschikt voor ontginning onder meer voor bosaanplant. De oude houtzaagmolen is momenteel een museum en de naastgelegen moderne zagerij met bandzaag en zes man personeel, heeft de productie overgenomen. De zagerij verzaagt jaarlijks zo'€™n 2.000 m3 hout, waarvan ca 60% eik en de rest voornamelijk grenen, Douglas en lariks. Gezaagd hout wordt in loodsen naast de zagerij aan de wind gedroogd, iets dat dankzij het wateren (zie hieronder) vlot(ter) gaat. Al het naaldhout is FSC gecertificeerd, terwijl veel van het eiken dat uit Duitsland afkomstig is, ingekocht wordt met het PEFC keurmerk. In de eigen winkel wordt een breed scala aan houten vloeren verkocht en verder wordt er bouw- en bestekhout gezaagd. Een specifieke tak van sport waar Twickel bedreven in is, is het bedienen van nichemarkten voor hout met speciale vormen. Nadat het bos of een landschappelijke beplanting geblest is, wordt gekeken of er geschikte zeegstammen en of krommers geoogst gaan worden. Dit vraagt een goede instructie en informatievoorziening aan de mensen van de bosploeg die de bomen vellen. Twickel weet met deze producten de scheepsindustrie goed te bedienen.

Wateren van Hout

Veel van het hout dat verzaagd wordt, is eerst gewaterd. Iets wat je bij het verzagen ter plekke ook ruikt. Het wateren van hout is een oude techniek, waarbij de stammen zo snel mogelijk na het vellen in het water worden gelegd, met als doel de kwaliteit van het hout te verbeteren. Vroeger gebeurde dat nagenoeg standaard in het balkengat direct bij de zaagmolen. Hierin werd het hout, veelal na transport over water (!), opgeslagen waarna het de zagerij werd binnengetrokken. De duur van het wateren is afhankelijk van de houtstructuur en dus de houtsoort. Twickel watert met name grenen (12 maanden) en in mindere mate lariks (iets langer dan 12 maanden). Na eeuwenlange praktijkervaring, wordt het wateren tegenwoordig ook wetenschappelijk onderzocht door Stichting Hout Research (SHR). Belangrijkste conclusies tot op heden: 1) gewaterd hout neemt vocht veel sneller op, maar geeft het vooral ook weer veel sneller af. 2) Gewaterd hout is veel stabieler, waardoor minder scheuren ontstaan en daarmee minder ingangen voor ongewenste organismen. Het hout zelf wordt niet duurzamer, maar de effecten van het wateren zijn wel gunstig voor een langere levensduur van hout in de toepassing. Vanzelfsprekend volgde hierop een discussie in hoeverre de kosten opwegen tegen de baten, maar daarin is Twickel heel stellig: wateren maakt het hout wat duurder, maar gewaterd hout in de toepassing behoeft minder onderhoud en vervanging en dit werkt kostenbesparend. Hierin worden zij ondersteund door de jarenlange eigen ervaringen op het landgoed met gewaterd hout. Zo zijn er boerderijen met grenen kozijnen uit het begin van de 20ste eeuw, die nog in goede staat zijn.

Opmerkelijk dat er tussen neus en lippen door verteld werd dat Twickel tientallen hectaren natuurlijk bos bezit waar nog nooit beheer heeft plaatsgevonden. Het zijn zogenaamde veldbossen, die zich spontaan op de voormalige woeste gronden hebben ontwikkeld en die met name bestaan uit zomereik, ruwe berk en een prachtige vegetatie zouden kennen. Een prachtig onderwerp voor een volgend kijken bij collega excursie op Twickel komend voorjaar? Tot slot konden wij als bosbouwers na een lesje in kwartiers gezaagd, dosse en alle mogelijke variaties daartussen, met een voldaan gevoel èn missie naar huis: werken aan meer kennis over het herkennen van houtkwaliteit en toepassing in het bos (ook de krommers) en zorgen dat dit in alle gelederen van de organisatie doorsijpelt.

Reacties

Er zijn nog geen reacties.