Gesproken column Lex Hoefnagels op ALV november 2024

Tijdens de Najaarsvergadering van de KNBV werd de gesproken column verzorgd door Lex Hoefnagels.

Mijn persoonlijk thema op dit moment is pensioen, vroegpensioen:

Een jaar geleden, kort na mijn eigen pensioen, zat ik op de A.L.V. te luisteren naar de column van mijn voorganger. Toen bedacht ik; is het misschien iets voor mij om het stokje over te nemen in een nieuwe tijd waar mijn leven niet meer wordt bepaald door werkverplichtingen? Onder het motto; ‘wie schrijft, die blijft’, met andere woorden hoe kan ik nog betekenisvol zijn? De rest is history. Nu sta ik hier voor jullie.

Afgelopen jaar stonden de onderhandelingen over een vroegpensioen t.b.v. een goede regeling voor mensen met zwaar werk of zware beroepen regelmatig in het nieuws. Net afgezwaaid dacht ik zou dit iets zijn voor onze beroepsgroep van bosbouwkundige? Ja en nee was mijn eerste opwelling. Ja, voor onze collega’s in het bos werkend met een motorzaag, bosmaaier of slepend met hout. Nee voor een vergadertijger, beleidsmaker met een pen in de hand, laptop op schoot en zittend achter een bureau.

Langer nadenkend en bij nader inzien.

Ja, er zijn zeker parallellen te trekken tussen een vroegpensioen voor fysiek zwaar werk, zoals dat van een bosarbeider en voor psychisch belastend werk, zoals een rol dicht bij de politiek, bestuur en de vorming van beleid. Hoewel de aard van de belasting verschillend is (fysiek versus psychisch), kunnen beide vormen van werk leiden tot een verhoogd risico op gezondheidsproblemen, uitputting en verminderd welzijn.

Voor bosarbeiders is dit misschien duidelijk en voor de hand liggend. Ze verrichten zwaar fysiek werk in vaak ruige omstandigheden. Dit verhoogt het risico op lichamelijke slijtage, zoals rug- en gewrichtsproblemen en kan leiden tot een vroegtijdige afname van fysieke capaciteit.

De psychische belasting: Mensen die werken in politiek en beleidsomgevingen worden vaak blootgesteld aan hoge stressniveaus, constante druk om te presteren en soms aan morele dilemma’s. De wind waait politiek gezien steeds uit een andere hoek en wordt niet zelden ingegeven door persoonlijke belangen. Dit kan leiden tot burn-out, angststoornissen, en zelfs depressies. Kortom de gezondheidseffecten zijn anders, maar het resultaat kan voor beide vergelijkbaar zijn als vroegtijdige uitputting, afname van het werkvermogen en minder herstelmogelijkheden. Door de psychische druk kan ook de effectiviteit van iemand verminderen en soms zelfs leiden tot uitval of het geven van ondermaatse adviezen en het maken van slechte beslissingen door mentale uitputting.

Een bruggetje naar het nu. Gedurende mijn ruim 40-jarige carrière in het publieke domein; van de oude ‘zure regen’ naar de nieuwe ‘stikstofdeken’, dit in relatie tot bosvitaliteit en nog veel meer andere gezondheid en biodiversiteitsaspecten. Alle urgentie, vakkennis en wetenschappelijke bewijslast ten spijt. Er is in dit opzicht in deze periode nagenoeg niets veranderd. De wereld staat inmiddels in brand! Groeperingen als LTO, BBB, PVV en MKB zitten nog steeds in de ontkenningsmodus, bagatelliseren de problematiek, vertonen uitstelgedrag en traineren de noodzakelijk geachte maatregelen.

Hoe psychisch zwaar is dit werk en hoeveel persoonlijke veerkracht wordt er van je gevraagd om op een gezonde manier de eindstreep van je werkzame leven te halen? Ik kan erover meepraten.

Beide soorten belasting, vragen energie en vereisen herstel. Zelfs al zijn de aard en context verschillend.

Of je nu een zware boom moet tillen of een lastig besluit moet nemen, beiden kunnen je uitgeput achterlaten! De ene dag voelt als een klim naar de top van de heuvel, terwijl de andere een mentale marathon is. En net als bij elke bergbeklimming is het belangrijk om onderweg goed op jezelf te letten, of de last nu op je schouders drukt of tussen je oren zit. Over mijzelf, de marathon en het pensionado-schap gesproken. Om de beschreven belastende psychische omstandigheden te kunnen relativeren en een plaats te geven heb ik heel wat kilometers hardlopend in het bos en op de heide doorgebracht. Met als gevolg dat ik ruim zes weken geleden met succes een nieuwe heup mocht ontvangen. Cynisch genoeg zijn de heupklachten kort na mijn pensioen begonnen. Je zou kunnen zeggen dat ik het van 40 jaar werken ‘op mijn heupen heb gekregen’!

Het is natuurlijk niet gepast om mijzelf en het werk in een slachtoffer rol te plaatsen. Mensen met zwaar fysiek werk lijken ogenschijnlijk meer recht op vervroegd pensioen te hebben dan mensen met psychisch belastende werkomstandigheden. Fysieke schade is vaak makkelijker meetbaar dan psychische belasting. Blessures, artrose of slijtage versus stress, angst of burn out. Deze laatste zijn moeilijk objectief te meten. Wat is erger?

Uit onderzoek is bekend dat mensen met een fysiek zwaar beroep vaak een lagere levensverwachting en een slechtere gezondheid hebben na hun pensioen dan mensen met een fysiek minder belastend beroep. Het is daarom oké dat zij eerder kunnen stoppen om hen de mogelijkheid te geven nog een aantal jaren te genieten zonder de fysieke belasting uit hun werkende leven. Echter het is goed en nodig dat er steeds meer begrip komt voor de mentale impact van werk.

Tot slot:

 “Of het nu spieren of hersenen zijn die je tot het uiterste drijven, uiteindelijk zegt je lichaam: ‘Genoeg is genoeg!’ Of het nu gaat om een zware last op de schouders of een brein dat overuren draait, allebei verdienen ze op tijd rust. Want hoe dan ook: zwaar werk blijft zwaar werk”!